અક્ષાંશ અને રેખાંશ — કયું કયું છે?
અક્ષાંશ રેખાઓ પૃથ્વીની આસપાસ નિસરણીના પગથિયાંની જેમ આડી ફરે છે અને ઉત્તર–દક્ષિણ માપે છે (−90° થી +90°). રેખાંશ રેખાઓ ધ્રુવથી ધ્રુવ સુધી ચાલે છે અને પૂર્વ–પશ્ચિમ માપે છે (−180° થી +180°). રોજિંદા વપરાશમાં અક્ષાંશ પહેલાં લખાય છે: એફિલ ટાવર 48.8584, 2.2945 છે.
પરવાનગી આધારિત · ખાનગી · Chrome, Safari, Firefox, Edge પર કાર્ય કરે છે
10 સેકન્ડનો જવાબ
અક્ષાંશ = આડાં વર્તુળો. નિસરણીની કલ્પના કરો: અક્ષાંશ રેખાઓ એ સપાટ પગથિયાં છે, જેના પર ચઢીને તમે વિષુવવૃત્ત (0°) થી ઉત્તર ધ્રુવ (+90°) સુધી જાઓ કે નીચે દક્ષિણ ધ્રુવ (−90°) સુધી ઊતરો. રેખાંશ = લાંબી રેખાઓ, જે ધ્રુવથી ધ્રુવ સુધી લાંબે રસ્તે ચાલે છે અને તમે લંડનના ગ્રિનવિચ (0°) થી કેટલા પૂર્વ કે પશ્ચિમ છો તે માપે છે — છેક પ્રશાંત મહાસાગરની વચ્ચે ±180° સુધી. પૃથ્વી પરની દરેક જગ્યા એટલે એક પગથિયું વત્તા એક લાંબી રેખા — એક અક્ષાંશ, એક રેખાંશ.
પહેલાં કયું આવે?
માણસના વપરાશમાં પહેલાં અક્ષાંશ — મૂળાક્ષર પ્રમાણે પણ એ જ ક્રમ છે (અક્ષાંશ, પછી રેખાંશ), અને GPS ઉપકરણો, Google Maps ની શોધ, ઉડ્ડયન તથા આ સાઇટ પણ એ જ રીતે લખે છે. કોઈપણ નકશા એપમાં 48.8584, 2.2945 પેસ્ટ કરો, એ સીધું કામ કરે છે.
જાણીતો અપવાદ સોફ્ટવેર છે: GeoJSON તથા ઘણી મેપિંગ લાઇબ્રેરીઓ અને ડેટાબેઝ [longitude, latitude] સંગ્રહે છે — કારણ કે તેઓ કોઓર્ડિનેટ્સને x, y તરીકે જુએ છે અને રેખાંશ એ x છે. ઊલટો ક્રમ એ ભૌગોલિક ડેટાની સૌથી સામાન્ય ભૂલ છે; પેરિસની અપેક્ષા હોય ત્યારે તમારું પિન સોમાલિયા પાસેના દરિયામાં પડે તો સમજવું કે આ જ થયું છે. સાદો નિયમ: માણસો કહે છે lat, long; ભૌમિતિક ફોર્મેટ સંગ્રહે છે long, lat — ફાઇલને અમારા GPS ફાઇલ દર્શક જેવાં સાધનોમાં આયાત કરતાં પહેલાં એ કઈ પદ્ધતિ વાપરે છે તે હંમેશાં તપાસો.
કોઓર્ડિનેટ સડસડાટ વાંચો
ગોળાર્ધના અક્ષરો અને ચિહ્નો એકબીજાની જગ્યાએ વાપરી શકાય: 48.8584° N એટલે બરાબર +48.8584, અને 2.2945° W એટલે −2.2945. દક્ષિણ અને પશ્ચિમ એ ઋણ અડધિયાં છે. ચોકસાઈ દશાંશ અંકોમાં છે — દરેક વધારાનો અંક 10× ઝૂમ બરાબર છે, બે દશાંશે ~1 કિમી થી છ દશાંશે ~11 સેમી સુધી. એ જ જોડી મિનિટ અને સેકન્ડમાં (48°51′30″N) કે બીજી અડધો ડઝન પદ્ધતિઓમાં પણ લખી શકાય; અમારી કોઓર્ડિનેટ સિસ્ટમની માર્ગદર્શિકા એ બધી ફરી વળે છે, અને કન્વર્ટર તરત રૂપાંતર કરી આપે છે.
ખરેખર યાદ રહી જાય એવી યુક્તિઓ
તમારા મગજમાં જે પહેલી બેસી જાય તે લઈ લો. નિસરણી: અક્ષાંશ રેખાઓ એ પગથિયાં છે જેના પર તમે ઉત્તર કે દક્ષિણ ચઢો છો. લાંબી રેખા: રેખાંશ ધ્રુવથી ધ્રુવ સુધીની લાંબી રેખાઓ છે. આડું એટલે અક્ષાંશ: બંને શબ્દ 'અ' થી શરૂ થાય છે અને બંને સપાટ પડ્યાં છે. અથવા વિષુવવૃત્તની કસોટી: વિષુવવૃત્ત પર ઊભા હો ત્યારે તમારો અક્ષાંશ શૂન્ય છે — વિષુવવૃત્ત પોતે જ એક અક્ષાંશ રેખા છે, સૌથી મોટું પગથિયું. અને ક્રમ માટે મૂળાક્ષર જીતે છે: અક્ષાંશ પહેલાં, રેખાંશ પછી — શબ્દકોશમાં હોય તેમ જ.
તમારા પોતાના જુઓ
અક્ષાંશ અને રેખાંશ શોધક ખોલો અને સ્થાનની પરવાનગી આપો — તમારા બે આંકડા નકશાના પિન સાથે દેખાશે, અને પિનને ખેંચીને તમે જોઈ શકો છો કે ઉત્તર–દક્ષિણ ખસતાં અક્ષાંશ બદલાય છે અને પૂર્વ–પશ્ચિમ સરકતાં રેખાંશ. આ તફાવત કાયમ માટે મગજમાં બેસાડવાનો આ સૌથી ઝડપી રસ્તો છે. ત્યાંથી, GPS કોઓર્ડિનેટ્સ પાનું એ જ બિંદુ આઠેય ફોર્મેટમાં બતાવે છે, એક ટૅપમાં કૉપિ થાય તેવું.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
અક્ષાંશ અને રેખાંશમાં કયું કયું છે?
કોઓર્ડિનેટ્સમાં પહેલાં અક્ષાંશ આવે કે રેખાંશ?
કોઓર્ડિનેટમાં ઋણ ચિહ્નનો અર્થ શું છે?
અંગ્રેજીમાં જુઓ: Latitude vs Longitude — Which Is Which? · ગુજરાતી