GDA94 vs GDA2020: het bewegende datum van Australië, uitgelegd

Een continent in beweging

De Australische plaat is de snelheidsduivel van de geologie: ongeveer 7 cm per jaar naar het noordoosten, de snelste blijvende drift van alle continenten. Dat is onschuldig totdat je wilt dat coördinaten decennialang iets betekenen — een datum moet het continent op een bepaald moment vastzetten en alles vanaf daar meten. Zet je het in een ander jaar vast, dan krijg je andere stelsels die intern even consistent zijn. Hun getallen verschillen precies met de drift die er tussen zit. Australië heeft dit in het GPS-tijdperk drie keer gedaan, en dat is het hele verhaal van GDA94, GDA2020 en het gat naar WGS84.

De sprong van 1,8 meter: GDA94 naar GDA2020

GDA94 zette Australië vast waar het in 1994 lag. Halverwege de jaren 2010 was het continent fysiek ongeveer 1.6–1.8 m van die coördinaten weggeschoven. Daarom legde GDA2020 het opnieuw vast, op de plek waar het begin 2020 zou liggen — een bewuste sprong van ongeveer 1.8 m naar het noordoosten. Belangrijk: de ellipsoïde (GRS80) en de MGA-projectie zijn ongewijzigd. Een MGA94- en een MGA2020-coördinaat voor hetzelfde weiland verschillen precies die 1.8 m en niets anders. Daarom levert het mengen van GIS-lagen zonder datumlabel die kenmerkende, gelijkmatige verschuiving op: elk object even ver dezelfde kant op geschoven.

Waar WGS84 in past

De WGS84 die je ontvanger uitzendt volgt in feite de aarde nu — het zet de plaat niet vast. Begin 2020 kwamen GDA2020 en GPS bijna precies overeen; dat was juist de bedoeling. Daarna is het continent verder geschoven, dus in 2026 liggen ruwe GPS-posities ruwweg 0.4–0.5 m noordoostelijk van de GDA2020-waarden, met 7 cm per jaar erbij. De eigen foutmarge van een positiebepaling met consumentenapparatuur is nog altijd een paar keer zo groot. Daarom mogen telefoons en wandelaars ze als identiek behandelen — en daarom zegt onze MGA-pagina dat ook gewoon. Voor werk dat echt centimeters over jaren nodig heeft, publiceert Australië ATRF, een tijdsafhankelijk stelsel dat met de plaat meebeweegt in plaats van hem vast te zetten.

De valkuil van 200 meter: AGD66, AGD84 en AMG

De verschuiving die je in het veld echt opbreekt, is de oude. Kaarten en datasets van voor ongeveer 2000 gebruikten de AGD-datums met hun AMG-grid — en AGD ligt ongeveer 200 meter van GDA. Dat komt van landmeten van voor de satellieten, niet van plaatdrift. Een gridreferentie die je van een topografisch blad uit de jaren tachtig overneemt en in een tool uit het GDA-tijdperk typt, zet je twee voetbalvelden verderop. Het teken: in de kaartlegenda staat AGD66, AGD84 of AMG. Behandel elke Australische referentie van voor 2000 als verdacht totdat het datum bevestigd is.

Wat moet je nu eigenlijk gebruiken?

Wandelen, 4WD-tochten, noodgevallen: GDA2020/MGA — dat is wat de huidige kaarten afdrukken, en GPS klopt daarmee tot binnen de ruis (hier live omrekenen). Gegevens uitwisselen: label altijd het datum. "MGA-zone 55" zonder jaartal is precies de dubbelzinnigheid die de mysterieuze verschuivingen van 1.8 m veroorzaakt. Landmeten en engineering: de formele transformaties GDA94↔GDA2020 of ATRF, toegepast in goede software. En zodra coördinaten "ongeveer tweehonderd meter" verschoven lijken, ken je de diagnose al: een bron uit het AGD-tijdperk in een modern jasje.