Giải thích các hệ tọa độ

Một chỗ, tám cái tên

Lấy tháp Eiffel làm ví dụ. Ở dạng độ thập phân, nó là 48.85837, 2.29448; ở dạng độ-phút-giây, 48°51′30″N 2°17′40″E; ở UTM, 31U 448252 5411935; ở MGRS, 31UDQ4825211935; dưới dạng Plus Code, 8FW4V745+VQ; dưới dạng geohash, u09tunq; còn what3words gọi đúng ô vuông 3 mét đó là ///prices.slippery.traps. Tất cả đều đúng — chúng là những cách mã hóa khác nhau của cùng một điểm, mỗi cách ra đời vì có nhóm người thấy các cách còn lại bất tiện. Công cụ chuyển đổi tọa độ của chúng tôi dịch qua lại giữa tất cả chỉ bằng một cú nhấn.

Vĩ độ và kinh độ: thập phân hay DMS

Vĩ độ đo vị trí bắc–nam tính từ xích đạo (−90° đến +90°), kinh độ đo đông–tây tính từ Greenwich (−180° đến +180°). Độ thập phân là tiếng mẹ đẻ của phần mềm và API: mỗi trục một con số, dễ sắp xếp và dễ tính toán. Độ chính xác tăng theo từng chữ số — 2 chữ số thập phân là ~1,1 km, 4 chữ số ~11 m, 6 chữ số ~11 cm. Đó là cách nhanh nhất để đánh giá bất kỳ tọa độ nào bạn nhận được: cứ đếm chữ số thập phân. DMS (độ, phút, giây) vẫn là con số đó nhưng viết theo cơ số 60, thừa hưởng từ thiên văn học Babylon qua ngành hàng hải; nó còn sống trên hải đồ giấy, trong hàng không và trong các văn bản pháp lý về đất đai. DDM (độ + phút thập phân) là phương án dung hòa mà phi công và thủy thủ thực sự dùng hằng ngày.

Hệ lưới: UTM và MGRS

Đơn vị độ có một điểm phiền: một độ kinh độ hẹp dần khi bạn tiến về hai cực, nên tính khoảng cách phải dùng đến lượng giác. UTM gỡ chuyện đó bằng cách cắt Trái Đất thành 60 múi dọc và trải mỗi múi lên một lưới phẳng đo bằng mét — 'tọa độ đông' và 'tọa độ bắc'. Trong cùng một múi, lấy hai tọa độ trừ nhau là ra mét luôn, nên dân trắc địa, người đi bộ đường dài cầm bản đồ giấy và giới khoa học rất chuộng nó. MGRS là bản đóng gói lại của quân đội cho UTM: vẫn lưới đó, nhưng viết thành một chuỗi gọn mà chính độ dài chuỗi nói lên độ chính xác của nó — chuỗi 10 chữ số là ô 1 m, 6 chữ số là ô 100 m. Khi các đội cứu hộ đọc tọa độ qua bộ đàm, cái hay chính là độ chính xác tự khai đó.

Mã dành cho con người: Plus Code, geohash, what3words

Những hệ mới nhất tối ưu cho việc chia sẻ chứ không phải cho tính toán. Plus Code (Open Location Code, do Google làm, hoàn toàn mở) biến vĩ độ/kinh độ thành một chuỗi chữ và số ngắn như V745+VQ Paris — được thiết kế cho những nơi không có địa chỉ đường phố, và Google Maps đọc thẳng được. Geohash lồng thế giới vào những ô ngày càng nhỏ bằng một chuỗi mà mỗi ký tự thêm vào lại làm nó chính xác hơn; lập trình viên dùng nó để lập chỉ mục cơ sở dữ liệu và tìm kiếm lân cận, vì những nơi gần nhau có chung phần đầu chuỗi. what3words đặt tên cho từng ô vuông 3 m bằng ba từ thông dụng — dễ đọc qua điện thoại nhất, dù đây là hệ độc quyền; xem trang what3words của chúng tôi để biết chúng tôi xử lý chuyện đó thẳng thắn ra sao. Không hệ nào trong số này thay thế vĩ độ/kinh độ; chúng chỉ là lớp vỏ thân thiện hơn bọc quanh nó.

Nên dùng hệ nào?

Gửi một điểm cho phần mềm hay một API: độ thập phân, 5–6 chữ số. Đọc bản đồ hàng không hay văn tự đất đai: DMS. Đi bộ với bản đồ địa hình giấy, hoặc đo khoảng cách bằng tay: UTM. Phối hợp chính xác qua bộ đàm: MGRS. Chia sẻ vị trí với người khác: một Plus Code hoặc cặp vĩ độ/kinh độ đã sao chép — cả hai đều mở được trong mọi ứng dụng bản đồ. Còn nếu người kia chỉ cần tìm ra bạn, hãy bỏ hẳn tọa độ và gửi liên kết bản đồ hoặc mã QR từ trang vị trí của bạn; hệ tọa độ tốt nhất là hệ mà người nhận không phải nghĩ đến.