Pływy morskie, wyjaśnienie

Syzygie, kwadratury i dwutygodniowy rytm

Grawitacja Księżyca rozciąga ocean w dwa wybrzuszenia — jedno w stronę Księżyca, drugie w przeciwną — a wirująca Ziemia przenosi przez nie każde wybrzeże. Dlatego w większości miejsc występują dwie wysokie wody i dwie niskie wody w dobie księżycowej trwającej około 24 godziny 50 minut (pływy każdego dnia przychodzą ~50 minut później niż dzień wcześniej). Słońce wywołuje własną, mniejszą parę wybrzuszeń, a oba układy nakładają się na siebie: gdy Księżyc i Słońce ustawiają się w jednej linii — zaraz po nowiu i pełni — ich wybrzuszenia sumują się i zakres osiąga maksimum, czyli mamy pływy syzygijne (angielska nazwa spring tides nie ma nic wspólnego z wiosną; chodzi o „wyskakiwanie” wody w górę). Gdy stoją pod kątem prostym, przy kwadrach Księżyca, częściowo się znoszą: to pływy kwadraturowe, najbardziej leniwa woda w całym dwutygodniowym cyklu.

Potem geografia wszystko przetasowuje. Wybrzeża półdobowe (dwa w przybliżeniu równe pływy — schemat atlantycki) to przypadek podręcznikowy. Część Zatoki Meksykańskiej i Azji Południowo-Wschodniej ma jeden pływ na dobę (pływ dobowy), a znaczna część Pacyfiku ma pływy mieszane — dwa pływy wyraźnie różnej wielkości. Lokalny kształt brzegu decyduje o lokalnym spektaklu: zatoki w formie leja wzmacniają zakres (Kanał Bristolski i Zatoka Fundy przekraczają 12–15 m przy dużych syzygiach), a morza zamknięte, takie jak Morze Śródziemne, widzą zaledwie 30 cm.

Odczyt wysokości: wszystko wisi na zerze mapy

Liczby w tablicy pływów mają sens tylko względem zera, a tym zerem jest zero mapy — na większości map morskich świata najniższy pływ astronomiczny (Lowest Astronomical Tide), a w USA średnia niższa niska woda (Mean Lower Low Water); całą historię opisuje strona GPS a mapa morska. Rachunek roboczy to jedna linijka: głębokość teraz ≈ głębokość z mapy + wysokość pływu. Skała osuchowa oznaczona 1.8 m (liczby podkreślone to wysokość osuchu nad zerem mapy) ma nad sobą 2 m wody, gdy tablica podaje stan pływu 3.8 m.

Na godziny między wysoką a niską wodą żeglarze szacują wodę regułą dwunastych: w sześciu godzinach (w przybliżeniu sinusoidalnego) pływu woda przemieszcza się kolejno o 1, 2, 3, 3, 2, 1 dwunastych swojego zakresu — w pierwszej godzinie prawie nic, w dwóch środkowych połowa zakresu. To przybliżenie z realnymi wyjątkami (niektóre porty mają podwójne wysokie wody i długie stanie wody), ale zamienia tablicę pływów w bieżące oszacowanie głębokości, całkiem bez elektroniki. Ta strona świadomie nie podaje danych pływowych na żywo — prognozy należą do źródeł oficjalnych (publikują je krajowe biura hydrograficzne, takie jak UKHO i NOAA) oraz do twojej okolicy, a nie do ogólnoświatowego widżetu.

Prądy pływowe, prądy morskie i dar wody stojącej

Pionowe wznoszenie i opadanie napędza przepływ poziomy: prądy pływowe płyną w jedną stronę przy przypływie, w drugą przy odpływie i odwracają się w rytm pływu. Inaczej niż oceaniczne prądy morskie (w rodzaju Prądu Zatokowego), które płyną nieprzerwanie. Prądy pływowe przyspieszają wszędzie tam, gdzie morze się zwęża — przy przylądkach, w kanałach, w przejściach między rafami — a ich prędkość rośnie wraz z zakresem pływu. Przejście, w którym przy kwadraturach płynie 2 węzły, przy syzygiach może dawać 5, a to różnica między niedogodnością a taśmociągiem dla nurka albo małej łodzi.

Woda stojąca to pauza, gdy prąd się odwraca, i najlepiej dający się zaplanować dar w rozkładzie morza: przewodnicy nurkowi w miejscach zmywanych prądem (choćby iglice Komodo albo wrak przy pływach syzygijnych, jak Yongala w naszym przewodniku po kierunkach nurkowych) planują wokół niej całe dni. Pułapką jest założenie, że woda stojąca wypada razem z wysoką i niską wodą — w wielu miejscach prąd płynie jeszcze długo po zmianie wysokości, a w niektórych kanałach z przesunięciem o wiele godzin. Lokalne atlasy prądów pływowych i bazy nurkowe znają to przesunięcie; sama tablica pływów nie.

Temat zamykają dwa wnioski dotyczące bezpieczeństwa. Wiatr przeciwny do prądu spiętrza wodę w krótkie, strome i groźne fale — to klasyczne kipiele przy przylądkach. A na każdym brzegu nadchodzący pływ syzygijny idzie najszybciej w środku przypływu (te środkowe dwunaste): droga po łachach piasku, która w jedną stronę zajęła dwadzieścia minut na suchym, przy powrocie może sięgać do połowy ud.