Karasuları nedir?

Kuşaklar: 12, 24, 200

Deniz hukuku, kıyının esas hatlarından itibaren deniz mili cinsinden ölçülen iç içe kuşaklardan oluşur. Karasuları 12 deniz miline ulaşır: burada kıyı devleti egemendir — kendi ceza hukuku uygulanır, kendi kuralları geçerlidir ve egemenlik üstteki hava sahasını ve alttaki deniz yatağını da kapsar. Tek istisna zararsız geçiştir: yabancı gemiler; balık avlamamak, casusluk yapmamak, kirletmemek ve tehdit oluşturmamak koşuluyla kesintisiz ve hızlı biçimde geçebilir — denizaltılar su yüzüne çıkıp bayraklarını göstermek zorundadır.

12 milden 24 mile kadar bitişik bölge uzanır; bu bir kolluk tamponudur. Devlet burada yasa koyamaz ama gümrük, mali, göç ve sağlık mevzuatını uygulayabilir — yük karaya çıkmadan önce kaçakçının gemisine çıkabilir. 200 mile kadar ise Münhasır Ekonomik Bölge uzanır: egemenlik değil, münhasır haklar — balığa, rüzgâra, petrole ve su sütunuyla deniz yatağındaki ekonomik değeri olan her şeye. Yabancı gemiler bir MEB içinde seyir serbestisinden yararlanmayı sürdürür; sadece ton balığını alamazlar. 200 milin ötesi — deniz yatağı için kıta sahanlığı uzantıları da eklendikten sonra — tüm bayraklara açık olan açık denizlerdir.

Ölçüm nereden başlar: esas hatlar

Her kuşak esas hattan ölçülür ve varsayılan tanım oldukça somuttur: devletin resmî büyük ölçekli haritalarında işaretlendiği biçimiyle kıyı boyunca uzanan alçak su hattı — bir harita datumunun tanımladığı hattın aynısı. Esas hattın kara tarafında kalan sular (limanlar, haliçler, birçok koy) iç sulardır; burada zararsız geçiş bile geçerli değildir.

Kıyılar derin girintili olduğunda ya da adalarla çevrelendiğinde — Norveç'in fiyortları, Endonezya'nın on yedi bin adası — devletler dış noktaları birleştiren düz esas hatlar çizebilir. Böylece geniş deniz alanları iç sulara veya takımada sularına katılır. Esas hattın seçimi, sonraki bütün hatları aynı miktarda kaydırır. Esas hat iddialarının deniz hukukunda en çok dava konusu olan ayrıntılar arasında olmasının nedeni budur: başlangıç hattını 30 mil denize doğru itin, 30 millik MEB'i de birlikte taşımış olursunuz.

121. madde: bir kaya neden ada değildir

UNCLOS'taki en yüksek bedelli cümle 121(3). maddededir: “İnsan yerleşimine ya da kendine özgü ekonomik yaşama elverişli olmayan kayalıkların münhasır ekonomik bölgesi veya kıta sahanlığı olmaz.” Hukuken ada sayılan bir kara parçası — doğal olarak oluşmuş, en yüksek gelgitte su üstünde kalan, yerleşimi veya ekonomik yaşamı sürdürebilen — hakların tamamını doğurur: hem 12 millik karasuları hem de 200 millik MEB. Okyanus ortasındaki bir ada için bu, kabaca 125 000 deniz mili karelik münhasır hak demektir. Bir kaya yalnızca 12 millik karasularını alır. Alçak su yükseltisi — yalnızca sular çekildiğinde kuruda kalan bir oluşum — kendi başına hiçbir şey doğurmaz.

Bu tek ayrım, onlarca yıllık tuhaf davranışları açıklıyor: devletlerin minicik kara parçalarına asker yerleştirmesini, resiflerin üzerine deniz feneri ve tuzdan arındırma tesisi kurmasını, bir guano çıkıntısının 'ekonomik yaşam' barındırdığını savunmasını. Yapay inşaatın neden işe yaramadığını da açıklıyor: UNCLOS, yapay adaların hiçbir bölge doğurmadığını açıkça belirtir ve 2016 Güney Çin Denizi tahkimi, ne kadar dolgu yapılırsa yapılsın bir oluşumun asıl statüsünün değişmediğine hükmetti. Dünyanın en ıssız adacıklarına — ada rotaları rehberimizin uğradığı türden yerlere — baktığınızda, çoğu zaman sahibi olan ülkeden daha büyük bir MEB'in çıpa noktasına bakıyorsunuzdur.

Kuşaklar pratikte ne anlama geliyor

Gerçekten denize açılan biri için kuşakların anlamı basittir. 12 milin içinde birinin ülkesindesiniz: onların balıkçılık lisansları, dalış izni kuralları, deniz parkı ücretleri (dalış rotaları rehberimizdeki her izin burada geçerlidir), durdurma ve gemiye çıkma hakları. 12–24 mil halkasında gümrük ve göç denetimi bekleyin; yerel hukuk bunun dışında size ulaşmaz. MEB boyunca seyir serbesttir ama kaynakların sahibi bellidir — başkasının MEB'inde lisanssız balık avlamanın cezası teknenin kendisi olabilir. Açık denizlerde ise bayrak devletinizin hukuku gemiyle birlikte yol alır: Atlantik'in ortasındaki İngiliz bayraklı bir yat, yüzen küçük bir İngiliz yargı parçasıdır.

Bilmeye değer bir incelik: kuşaklar tam olarak deniz mili cinsinden ölçülür, çünkü deniz mili bir enlem dakikasıdır. Bölgeler, esas hatları tanımlayan haritaların üzerinde pergelle adımlanabilsin diye çizilmiştir. Hukuk ile harita, tasarım gereği aynı birimi paylaşır.