آب‌های سرزمینی، به زبان ساده

نوارها: 12، 24، 200

حقوق دریاها مجموعه‌ای از نوارهای هم‌مرکز است که از خطوط مبدأ ساحل بر حسب مایل دریایی اندازه‌گیری می‌شود. دریای سرزمینی تا 12 مایل دریایی می‌رسد: اینجا کشور ساحلی حاکم است — قانون جزایی‌اش اعمال می‌شود، قواعدش حکم می‌کند و حاکمیت به فضای هوایی بالا و بستر دریای زیر آن هم گسترده است. تنها استثنا عبور بی‌ضرر است: کشتی‌های خارجی می‌توانند پیوسته و بی‌درنگ عبور کنند، به شرط آنکه ماهیگیری، جاسوسی یا آلوده‌سازی نکنند و تهدیدی نباشند — زیردریایی‌ها باید به سطح بیایند و پرچم خود را نشان دهند.

از 12 تا 24 مایل دریایی منطقهٔ مجاور امتداد دارد؛ یک حریم انتظامی: کشور نمی‌تواند آنجا قانون‌گذاری کند، اما می‌تواند قوانین گمرکی، مالی، مهاجرتی و بهداشتی خود را اجرا کند — قاچاقچی را پیش از آنکه بار به خشکی برسد بازرسی کند. و تا 200 مایل دریایی منطقهٔ انحصاری اقتصادی کشیده می‌شود: نه حاکمیت، بلکه حقوق انحصاری — بر ماهی، باد، نفت و هر چیز دیگری که در ستون آب و بستر دریا ارزش اقتصادی دارد. کشتی‌های خارجی همچنان آزادی کشتیرانی در یک EEZ را دارند؛ فقط نمی‌توانند ماهی تُن را ببرند. فراتر از 200 مایل دریایی (به‌اضافهٔ امتدادهای فلات قاره برای بستر دریا) دریای آزاد است که برای همهٔ پرچم‌ها باز است.

اندازه‌گیری از کجا آغاز می‌شود: خطوط مبدأ

هر نوار از خط مبدأ اندازه‌گیری می‌شود و حالت پیش‌فرض به‌طرز خوشایندی فیزیکی است: خط کم‌آب در امتداد ساحل، همان‌گونه که روی نقشه‌های رسمی بزرگ‌مقیاس کشور علامت خورده است — همان خطی که مبدأ نقشهٔ دریایی تعیین می‌کند. آب‌های سمت خشکی خط مبدأ (بندرها، خورها، بسیاری از خلیج‌ها) آب‌های داخلی هستند، جایی که حتی عبور بی‌ضرر هم اعمال نمی‌شود.

جایی که ساحل‌ها دندانه‌های عمیق دارند یا با جزیره‌ها حاشیه گرفته‌اند — فیوردهای نروژ، هفده هزار جزیرهٔ اندونزی — کشورها می‌توانند خطوط مبدأ مستقیم بکشند که نقاط بیرونی را به هم وصل می‌کند و پهنه‌های بزرگی از دریا را به آب‌های داخلی یا مجمع‌الجزایری می‌آورد. انتخاب خط مبدأ هر خط بعدی را به همان اندازه جابه‌جا می‌کند. به همین دلیل ادعاهای مربوط به خط مبدأ از پرمنازعه‌ترین جزئیات حقوق دریاها است: خط شروع را 30 مایل دریایی به‌سوی دریا ببرید و 30 مایل دریایی EEZ را هم با آن جابه‌جا کرده‌اید.

مادهٔ 121: چرا صخره جزیره نیست

پرمخاطره‌ترین جملهٔ UNCLOS بند 3 مادهٔ 121 است: «صخره‌هایی که نمی‌توانند سکونت انسانی یا حیات اقتصادی مستقل خود را نگه دارند، منطقهٔ انحصاری اقتصادی یا فلات قاره ندارند.» یک جزیرهٔ حقوقی — که به‌طور طبیعی شکل گرفته، در زمان مد بالای آب است و می‌تواند سکونت یا حیات اقتصادی را نگه دارد — همهٔ مجموعه را ایجاد می‌کند: 12 مایل دریایی دریای سرزمینی و 200 مایل دریایی EEZ. برای یک جزیرهٔ میان‌اقیانوسی این حدود 125 000 مایل دریایی مربع حقوق انحصاری است. یک صخره فقط 12 مایل دریایی دریای سرزمینی می‌گیرد. یک بلندی جزری — که تنها در کم‌آب خشک است — به‌خودی‌خود هیچ چیزی ایجاد نمی‌کند.

همین یک تفاوت رفتارهای عجیب چند دهه را توضیح می‌دهد: کشورهایی که روی تکه‌خشکی‌های کوچک پادگان می‌گذارند، روی صخره‌های مرجانی فانوس دریایی و کارخانهٔ آب‌شیرین‌کن می‌سازند و استدلال می‌کنند که یک برآمدگی پوشیده از فضلهٔ پرندگان «حیات اقتصادی» دارد. همچنین توضیح می‌دهد که چرا ساخت‌وساز مصنوعی کمکی نمی‌کند — UNCLOS صریح است که جزیره‌های مصنوعی هیچ منطقه‌ای ایجاد نمی‌کنند، و داوری دریای جنوبی چین در 2016 حکم داد که هیچ میزانی از خشکی‌سازی وضعیت اصلی یک عارضه را ارتقا نمی‌دهد. وقتی به دورافتاده‌ترین جزیره‌های کوچک جهان نگاه می‌کنید — از آن نوعی که راهنمای مقصدهای جزیره‌ای ما به آن‌ها سر می‌زند — بیشتر وقت‌ها به نقطهٔ لنگر یک EEZ نگاه می‌کنید که از کشور مالکش بزرگ‌تر است.

نوارها در عمل چه معنایی دارند

برای هر کسی که واقعاً به دریا می‌رود، نوارها ترجمهٔ ساده‌ای دارند. داخل 12 مایل دریایی شما در کشور کسی هستید: پروانه‌های ماهیگیری‌اش، قواعد مجوز غواصی‌اش، عوارض پارک دریایی‌اش (هر مجوزی در راهنمای مقصدهای غواصی ما در همین محدوده صادر می‌شود)، حق توقف و بازرسی‌اش. در حلقهٔ 12 تا 24 مایل دریایی، انتظار اجرای قوانین گمرکی و مهاجرتی را داشته باشید، اما قانون محلی جز این به شما نمی‌رسد. در سراسر EEZ کشتیرانی آزاد است، اما منابع صاحب دارند — جریمهٔ ماهیگیری در EEZ کسی بدون پروانه می‌تواند خودِ قایق باشد. و در دریای آزاد، قانون کشور صاحب پرچم شما همراه کشتی سفر می‌کند: یک قایق تفریحی با پرچم بریتانیا در میانهٔ اقیانوس اطلس تکه‌ای شناور و کوچک از صلاحیت قضایی بریتانیا است.

یک نکتهٔ ظریف که دانستنش می‌ارزد: نوارها دقیقاً به این دلیل بر حسب مایل دریایی اندازه‌گیری می‌شوند که مایل دریایی یک دقیقه از عرض جغرافیایی است — این مناطق طوری ترسیم شدند که بتوان آن‌ها را با پرگار تقسیم روی همان نقشه‌هایی پیمود که خطوط مبدأ را تعیین می‌کنند. قانون و نقشه به‌طور عمدی یک یکای مشترک دارند.